Teofil Kupka – ofiara swych idei, zdrajca czy agent?

W sprawie Kupki wciąż wiele pozostaje niejasne, pełno tu pytań i domysłów. Nie pomaga fakt ubogiego materiału archiwalnego, który mógłby jednoznacznie potwierdzić którąś z tez stawianych w związku z jego morderstwem. Poniższy artykuł stanowi próbę przedstawienia i zestawienia istniejących hipotez, pozostawiając ocenę czytelnikowi. Kluczem do zrozumienia prawdziwej roli Kupki okazuje się niepublikowany dotąd list jego najbliższego współpracownika, który po roku od morderstwa zrzucił maskę bezstronności.

Nie rozstrzygając, kim był Teofil Kupka, trzeba zauważyć, że pisanie o nim dla wielu Ślązaków jest dotykaniem samego sacrum, ofiary wyniesionej na ołtarze przez autonomistów śląskich. Same hasła i tezy głoszone przez Kupkę, pomimo upływu ponad stu lat, pozostają świeże i wciąż rezonują dla wielu Ślązaków. Czy była to walka o wymarzony Śląsk, rządzony ręką autochtonów i pracujący wyłącznie na własny rachunek? A może gra niemieckiej agentury, minująca i wysadzająca od środka ruch polski?

Historia Zakładów Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały” sięga połowy XIX wieku, gdy hrabia Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca, właściciel gruntów w Brzezinach Śląskich (Birkenhain) i Dąbrówce Wielkiej (Groß Dombrowka), zgłosił do eksploatacji pola górnicze: „Young Rowley”, „Jane Eyre”, „Alcantara”, „Bethlen”, „Gute Concordia”, „Ursula”).

Zespół wydarzeń określanych mianem Tragedii Górnośląskiej był zbiorową akcją wymierzoną w mieszkańców Górnego Śląska w końcowej fazie II wojny światowej. Polegała ona na masowych aresztowaniach, internowaniach i deportacjach ludności cywilnej do Związku Sowieckiego (ZSRS), ale także prześladowaniach i gwałtach na kobietach, osadzaniu w specjalnych obozach oraz zorganizowanych grabieżach mienia i urządzeń z górnośląskich zakładów przemysłowych.

Dioblina – przeklęty las tylko z nazwy?

Ludzie od zawsze mieli słabość do tego, co tajemnicze, nawet jeśli budziło to w nich strach. To, czego nie potrafili racjonalnie wyjaśnić, chętnie przypisywali siłom nadprzyrodzonym. 

Doskonałym przykładem jest las Dioblina – obok Lipki jedyny kompleks leśny w naszym mieście. Pomimo intensywnej gospodarki leśnej i licznych wycinek, które kaleczą jego naturalną tkankę, nadal stanowi on jedną z największych atrakcji dla mieszkańców.

Woda od zawsze odgrywała kluczową rolę w rozwoju cywilizacji, a w przypadku Piekar Śląskich stanowiła nie tylko fundament życia codziennego, ale również ważny czynnik wpływający na rozwój osadnictwa, przemysłu, religijności oraz krajobrazu kulturowego tej części Górnego Śląska. Rzeki takie jak Brynica i Szarlejka, źródełka, stawy, kąpieliska oraz zbiorniki sztuczne nie tylko dostarczały mieszkańcom wody potrzebnej do egzystencji, ale były także świadkami ważnych wydarzeń historycznych i ponadczasowych przemian. Woda, nieposkromiony żywioł, przysłowiowy most łączący piekarską przeszłość z teraźniejszością to temat niniejszego artykułu.

Siostry Boromeuszki w Dąbrówce Wielkiej zwykły prowadzić kronikę klasztoru od jego założenia w roku 1900. Na karcie z rokiem 2025, będą mogły napisać: “koniec”. W 125 rocznicę założenia, siostry Boromeuszki sprzedały swoją posiadłość i opuszczają bowiem Dąbrówkę Wielką na dobre.

Historia wydarzeń najmocniej żyje w pamięci tych, którzy sami współtworzyli jej bieg. Tak było również w przypadku powstań śląskich – uczestnicy tych dramatycznych lat, często dopiero po wielu dekadach, spisywali swoje wspomnienia z czasów młodości i walki, w których przyszło im uczestniczyć.

Wielowiekowa, skomplikowana i nieoczywista historia Górnego Śląska sprawiła, że jego teren na przestrzeni dziejów znajdował się w posiadaniu kilku państw.

Zagadnienie losów piekarzan, którzy byli więźniami hitlerowskich obozów koncentracyjnych jest bardzo interesujące, ale nie zawsze możemy je prześledzić z uwagi na brak zachowanych źródeł, relacji i wspomnień. Wielu więźniów nie przeżyło niemieckiego piekła, inni przetrwali i zdecydowali się o tym opowiedzieć po II wojnie światowej. Jedną z takich osób był Alojzy Kleta z Piekar Śląskich (nr obozowy 3366), którego relację (jedną z dwóch) publikujemy w całości po raz pierwszy w Internecie. Oryginał przechowywany jest w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Tekst z maszynopisu przepisała Maria Kańtoch, której należą się ogromne podziękowania. Łukasz Żywulski przygotował wstęp i opatrzył relację przypisami. 

Szarlej – dzielnica Piekar Śląskich – bardzo się zmienił od 1949 roku do dziś. Uczęszczałem do Szkoły Podstawowej nr 1 w Szarleju przez siedem lat. W tym czasie zdarzały się sytuacje wesołe i smutne, wśród stopni pojawiały się piątki i dwóje, jednak zakończenie było wspaniałe – wyjazd do Warszawy w 1955 roku.