Zachowany księgozbiór Izby Regionalnej w Piekarach Śląskich stanowi niezwykle cenne świadectwo wielokulturowej historii Górnego Śląska oraz skomplikowanych relacji polsko-niemieckich, które kształtowały ten region przed 1945 rokiem. Pieczęcie, wpisy własnościowe i oznaczenia bibliotek szkolnych oraz ludowych pozwalają dziś odtworzyć sieć instytucji oświatowych i kulturalnych działających na ziemi piekarskiej i w okolicznych miejscowościach. Zbiory te są nie tylko świadectwem dawnych praktyk czytelniczych, ale także materialnym śladem rywalizacji o język, kulturę i tożsamość mieszkańców Górnego Śląska w okresie poprzedzającym podział regionu po plebiscycie.

W kolekcji prywatnej Piekarzanina Zygmunta Schaefera zachował się dziennik jego ojca Ryszarda z końcowego okresu II wojny światowej. Niepozorny, odręcznie pisany dokument jest interesującą relacją Ślązaka dwukrotnie przymusowo wcielanego do Wehrmachtu, który ostatnie miesiące II wojny światowej leczył rany po postrzale. To wówczas przelewał na papier swoje przemyślenia, które (gdyby zostały odkryte) na pewno nie spodobałby się Hitlerowi...

Teofil Kupka – ofiara swych idei, zdrajca czy agent?

W sprawie Kupki wciąż wiele pozostaje niejasne, pełno tu pytań i domysłów. Nie pomaga fakt ubogiego materiału archiwalnego, który mógłby jednoznacznie potwierdzić którąś z tez stawianych w związku z jego morderstwem. Poniższy artykuł stanowi próbę przedstawienia i zestawienia istniejących hipotez, pozostawiając ocenę czytelnikowi. Kluczem do zrozumienia prawdziwej roli Kupki okazuje się niepublikowany dotąd list jego najbliższego współpracownika, który po roku od morderstwa zrzucił maskę bezstronności.

Nie rozstrzygając, kim był Teofil Kupka, trzeba zauważyć, że pisanie o nim dla wielu Ślązaków jest dotykaniem samego sacrum, ofiary wyniesionej na ołtarze przez autonomistów śląskich. Same hasła i tezy głoszone przez Kupkę, pomimo upływu ponad stu lat, pozostają świeże i wciąż rezonują dla wielu Ślązaków. Czy była to walka o wymarzony Śląsk, rządzony ręką autochtonów i pracujący wyłącznie na własny rachunek? A może gra niemieckiej agentury, minująca i wysadzająca od środka ruch polski?

W Piekarach Śląskich jest ponad 300 ulic. Ich patronami są postacie znane z kart historii, literatury, polityki, Kościoła, muzyki, sportu itp. o zasięgu ogólnopolskim, a także lokalnym. O większości z tych osób możemy przeczytać w podręcznikach historii czy na gruncie lokalnym w Encyklopedii Piekar Śląskich lub leksykonie biograficznym Piekarzanie. Brakuje tam jednak pewnego nazwiska, które patronuje ulicy na wprost Kalwarii – Henryka Londnera. Postanowiłem bliżej przyjrzeć się tej postaci i poszukać informacji, które doprowadziły mnie do Zagłębia Dąbrowskiego i tamtejszej społeczności żydowskiej.

Historia Zakładów Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały” sięga połowy XIX wieku, gdy hrabia Guido Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca, właściciel gruntów w Brzezinach Śląskich (Birkenhain) i Dąbrówce Wielkiej (Groß Dombrowka), zgłosił do eksploatacji pola górnicze: „Young Rowley”, „Jane Eyre”, „Alcantara”, „Bethlen”, „Gute Concordia”, „Ursula”).

Zespół wydarzeń określanych mianem Tragedii Górnośląskiej był zbiorową akcją wymierzoną w mieszkańców Górnego Śląska w końcowej fazie II wojny światowej. Polegała ona na masowych aresztowaniach, internowaniach i deportacjach ludności cywilnej do Związku Sowieckiego (ZSRS), ale także prześladowaniach i gwałtach na kobietach, osadzaniu w specjalnych obozach oraz zorganizowanych grabieżach mienia i urządzeń z górnośląskich zakładów przemysłowych.

Dioblina – przeklęty las tylko z nazwy?

Ludzie od zawsze mieli słabość do tego, co tajemnicze, nawet jeśli budziło to w nich strach. To, czego nie potrafili racjonalnie wyjaśnić, chętnie przypisywali siłom nadprzyrodzonym. 

Doskonałym przykładem jest las Dioblina – obok Lipki jedyny kompleks leśny w naszym mieście. Pomimo intensywnej gospodarki leśnej i licznych wycinek, które kaleczą jego naturalną tkankę, nadal stanowi on jedną z największych atrakcji dla mieszkańców.

Woda od zawsze odgrywała kluczową rolę w rozwoju cywilizacji, a w przypadku Piekar Śląskich stanowiła nie tylko fundament życia codziennego, ale również ważny czynnik wpływający na rozwój osadnictwa, przemysłu, religijności oraz krajobrazu kulturowego tej części Górnego Śląska. Rzeki takie jak Brynica i Szarlejka, źródełka, stawy, kąpieliska oraz zbiorniki sztuczne nie tylko dostarczały mieszkańcom wody potrzebnej do egzystencji, ale były także świadkami ważnych wydarzeń historycznych i ponadczasowych przemian. Woda, nieposkromiony żywioł, przysłowiowy most łączący piekarską przeszłość z teraźniejszością to temat niniejszego artykułu.

Siostry Boromeuszki w Dąbrówce Wielkiej zwykły prowadzić kronikę klasztoru od jego założenia w roku 1900. Na karcie z rokiem 2025, będą mogły napisać: “koniec”. W 125 rocznicę założenia, siostry Boromeuszki sprzedały swoją posiadłość i opuszczają bowiem Dąbrówkę Wielką na dobre.

Historia wydarzeń najmocniej żyje w pamięci tych, którzy sami współtworzyli jej bieg. Tak było również w przypadku powstań śląskich – uczestnicy tych dramatycznych lat, często dopiero po wielu dekadach, spisywali swoje wspomnienia z czasów młodości i walki, w których przyszło im uczestniczyć.