Lotnisko szybowcowe na Księżej Górze w Radzionkowie

W dniu dzisiejszym myśląc o szybownictwie mamy w głowie raczej obraz góry Żar czy też duże lotniska sportowe, choć brzmi to nieco fantasmagorycznie, to na terenie Piekar Śląskich wznosiły się i szybowały lekkie maszyny startujące z Księżej Góry.

 Rys historyczny

Historia Szybownictwa w praktyce narodziła się na początku wieku XIX, a pionierem był Francuz J.M. Le Bris. Kolejny kamień milowy w latach 1890-1900 położyli: Niemiec Otto Lilienthal i Amerykanin Octave Chanute. Obaj niezależnie od siebie wykonywali loty ślizgowe na szybowcach własnej konstrukcji. Lilienthal pierwszy w historii na własnych konstrukcjach potrafił pokonać w locie dystanse dłuższe niż 500 metrów, niestety przypłacił to życiem. Zmarł na wskutek urazów doznanych podczas upadku szybowca z wysokości ok 15 metrów. Chanute, nie miał takich osiągnięć jak Lilenthal jednakże zaprojektował on układ sterowania podobny do tego, który znamy z dnia dzisiejszego.  Kolejni giganci i pionierzy w dziedzinie lotnictwa i szybownictwa to Bracia Wright. Przed pierwszym udanym lotem samolotem z napędem wykonali i oblatali szereg szybowców, opartych na publikacjach i projektach Lilenthalla. Ustalili w toku tych eksperymentów główne zasady konstrukcji szybowców i samolotów.

Otto Lilienhal podczas próby szybowania na własnej konstrukcji

Otto Lilienhal podczas próby szybowania na własnej konstrukcji

www.wikipedia.pl

Historia szybowców sportowych na terenach odrodzonych II Rzeczpospolitej kreowała się dzięki wąskiej grupie entuzjastów tego sportu. To oni konstruowali, budowali i próbowali oblatywać swoje maszyny. Pierwsze zawody, nazywane konkursem ślizgowców, zorganizowane zostały późnym latem 1923 r. na zboczach Czarnej Góry w Białce koło Nowego Targu. Na dziewięciu konstruktorów, najlepszą konstrukcją był Akar Adama Karpińskiego, na którym udało sie pozostać w powietrzu ok 3 minut, a wysokość wzniosu wyniosła 20 metrów. I w tym miejscu należy sprostować nasze współczesne wyobrażenie dotyczące szybownictwa. Dzisiaj loty są wielogodzinne i na dużych dystansach. W tamtych czasach przeloty w zależności od lotnisk trwały najczęściej do kilku minut, dopiero wraz z rozwojem tego sportu czas i dystans ten wielokrotnie się zwiększał, a wraz z rozwojem przyszedł czas na osiągnięcia na arenie międzynarodowej.

Jednym z nich był zdobyty w 1937 r. przez Wandę Modlibowską kobiecy międzynarodowy rekord długotrwałości lotu. Na szybowcu Komar wykonała lot trwający 24 godz. i 14 min. W tym samym roku na zawodach w Rhon-Wasserkuppe Mynarski i Baranowski zwyciężyli w dwóch konkurencjach, a Żabski uzyskał największe przewyższenie - 3260 m.

Największym sukcesem przedwojennego szybownictwa był pierwszy w świecie przelot Tadeusza Góry na odległość ponad 500 km. W 1938 r. na szybowcu PWS-101 startując z Bezmiechowej doleciał aż pod Wilno, uzyskując odległość 578,9 km, co stanowiło spełnienie warunku do Diamentowej Odznaki Szybowcowej. FAI nagrodziła ten wyczyn najwyższym corocznym odznaczeniem szybowcowym - Medalem Lilienthala.

Do 1939 r. zdobyto w Polsce 225 Srebrnych Odznak Szybowcowych.

 


 Koło Szybowcowe Radzionków i lotnisko na Ksieżej Górze

Kiedy sport ten zaczął zdobywać coraz większe grono zagorzałych sympatyków, nastąpił rozrost kół szybowcowych w całej Polsce. Jedno z największych skupisk lotnisk znajdowało się właśnie tutaj, na Śląsku, co było możliwe dzięki tutejszemu ukształtowaniu terenu. Najwięcej kół jak i lotnisk wchodziło w strukturę Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej w skrócie LOPP. Tak też było z lotniskiem na Księżej Górze, lotniskiem, które swym terytorium i zasięgiem lotów znajdowało się na terenie dwóch gmin, Radzionkowa i Piekar Wielkich (następnie Piekar Śląskich). Na terytorium Naszego Miasta miał znajdować się rozbieg i lądowisko.

Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej była ogromną polską organizacją paramilitarną, powołaną w 1928 z połączenia założonej w 1923 Ligi Obrony Powietrznej Państwa i założonego w 1922 Towarzystwa Obrony Przeciwgazowej. Miała na celu promowanie lotnictwa sportowego, komunikacyjnego i wojskowego. Działała do wybuchu II wojny światowej w 1939.

Logo

Godło Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej

www.samolotypolskie.blogspot.com

 

Historia lotniska sięga roku 1934, kiedy to 16 marca zostało założone Koło Szybowcowe w Radzionkowie, wchodzące w skład LOPP. Na tych terenach było to jedno z paru kół szybowcowych, podobne jednostki po "sąsiedzku" znajdowały się w Tarnowskich Górach, Grodźcu (obecnie wchodzącego w skład Miasta Będzin) Wielkich Hajdukach ( Chorzów Batory) oraz co jest nam najbliższe w Piekarach. W najbliższej okolicy znajdowały się podobne lotniska szybowcowe, jak np w Grodźcu czy tez na Górze Hugona.

 W tym miejscu należy zaznaczyć że Koło Szybowcowe działające z ramienia Związku Rezerwistów oddziału Piekary-Szarlej liczyło 72 członków a samo Koło zostało zarejestrowane w P.K.S 5.12 1934 roku.

 Jednym z  głównych inicjatorów budowy lotniska jak i założenia klubu szybowcowego był ówczesny naczelnik gminny Radzionków, a późniejszy Wojewoda Śląski, Jerzy Ziętek. To jego zamysł wsparty pieniędzmi pochodzącymi od dyrektora kopalni "Radzionków" inż. Bolesława Leonharda oraz Urzędu Gminny pozwolił sfinalizować projekt. Jak się okazało w niedługim czasie koło Radzionkowskie jak i lotnisko było jednym z najruchliwszych na Śląsku. Pierwszy szybowiec zakupiono już w listopadzie 1934r. Został sprowadzony z Harcerskich Warsztatów Szybowcowych w Warszawie. Szybowiec Wrona - bis zaprojektował Antoni Kocjan, idealnie nadawał się do szkolenia młodych adeptów, a przy tym był tani w zakupie jak i reperacji. Szybowce tego typu na licencji budowane były na terenie całej Europy.

Lotnisko zostało założone, w opinii Katowickiego Aeroklubu w jednej z najlepszych lokalizacji na terenie Śląska. Pierwszy kurs pilotażu szybowcowego uruchomiono 2.12.1934 roku, trwał on do 14.04.1935r., w całym roku 1935 wykonano 300 zarejestrowanych lotów, których łączny czas w locie wyniósł 4 godzin i 30 min, co daje średnio około minuty na jeden lot. Po zakończeniu kursu kategorie szybowcową A dostało 12 osób, natomiast kategorie B jedna osoba. Władze koła z powodu braków własnych instruktorów postanowiły w roku 1936 wydelegować dwóch pilotów do Wołyńskiej Szkoły Szybowcowej w Sokolej Górze koło Krzemieńca na kurs pilotażu na kategorię C. Teodor Parela i Michał Hahulski ukończyli kurs i uzyskali kwalifikacje instuktorskie. Jeśli chodzi o technikę startową szybowców to odbywał się za pomocą liny gumowej, bądź bloczka. Po wylądowaniu szybowce prawdopodobnie wciągano konno.

 

 

Także w roku 1936, na wskutek gwałtownego zainteresowania szybownictwem, władze gminy oraz zarząd koła postanowiły rozbudować infrastrukturę lotniska. W tym celu postanowiono wybudować hangar mogący pomieścić 6 szybowców. Obok hangaru miał zostać postawiony domek dla stróża jak i instruktorów. Dodatkowo postanowiono zakupić dodatkowe 2 szybowce. Rozbudowę miała sfinansować Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Kopalni "Radzionków" oraz Zarząd Gminy Radzionków. Budowę Hangaru ukończono w roku 1938.

Jednym z zakupionych szybowców był szybowiec Czajka II tzw. wersja kabinowa

 

Poniżej zamieszczone są filmy dokumentalne produkcji zachodniej przedstawiające jak loty z lotniska na Księżej Górze mogły wyglądać. Loty, a raczej tzw. ślizgi trwały krótko i pokonywane były na nieduże odległości. Jednakże takie praktyki wystarczały by adepci mogli zaznajomić się z samym szybowaniem, a nabyte doświadczenie pozwalało uzyskiwać kolejne kategorie, co w dalszej perspektywie pozwalało przenieść się na maszyny napędzane silnikiem.

 

 

 

 


Okres okupacji oraz PRL'u

Prężna działalność lotniska szybowcowego przerwała II Wojna Światowa. Władze niemieckie postanowiły wykorzystać potencjał miejsca i zaplanowano zagospodarować teren. Całe lotnisko przypadło pod kierownictwo nazistowskiej organizacji lotniczej: Nationalsozialistischer Fliegerkorps (NSFK) Gruppe 6 (Schlesien) Standarte 34 Kattowitz. W tym czasie wybudowano duży murowany budynek wraz z wieża obserwacyjną.

Po wojnie dnia 31.07.1946r. teren ponownie przejęła Gmina Radzionkowska i już w marcu roku następnego powstało Koło szybowcowe, którym kierował w czerwcu 1947 r. Alfons Hellebrandt, a w lipcu tego roku Wasilewski. Lotnisko, jak i koło szybowcowe postanowiono zlikwidować w latach 50-tych. Teren ten został wykorzystany przez wojsko jako idealne miejsce do zakłócjania audycji zachodnich Radia Wolna Europa. Po zaprzestaniu zagłuszania, teren wraz z budynkiem przejął Harcerski Ośrodek Radiowy.  

 Do dnia dzisiejszego nie pozostało śladu zarówno po lotnisku, jak i po budynkach. Po samym budynku pozostała jedynie łacha gruzu porośniętego przez roślinność, zaś samo lotnisko zostało zaorane i przecięte drogą nr 911.

 

Plakat powojenny zapraszający na pokazy lotnicze m.in na Księżej Górze

www.odkrywca.pl

 


 

"O radzionkowskim kółku szybowcowym słów kilka" Tomasz Pyrkosz

www.plar.pl/szyb/historia/histlotn.html

www.Wikipedia.pl

1 komentarz

  • Henryk Juszczak
    Henryk Juszczak piątek, 10, listopad 2017 20:38 Link do komentarza

    Witam, pisze Pan --- "Do 1939 r. zdobyto w Polsce 225 Srebrnych Odznak Szybowcowych". Moja wielka prośba, gdzie znaleźć nazwiska tych pilotów numery, wyniki. Szukam już długo nie mogę nic trafić. Aeroklub Polski nie ma sił i środków żeby "grzebać w archiwum. Szukam pomocy. Pozdrawiam

Skomentuj

Upewnij się, że zostały wprowadzone wszystkie wymagane informacje oznaczone gwiazdką (*). Kod HTML jest niedozwolony.